Cysterskie kamienie z Nagórnika


Wiadomym jest, że jeden z cysterskich kamieni granicznych od lat eksponowany jest na zamku w Bolkowie, ów znak graniczny opisałem już przed laty na osobnej podstronie. Na tamtejszym kamieniu widoczna jest data 1727, a właśnie na początku XVIII wieku krzeszowscy cystersi stali się posiadaczami bolkowskiego zamku. Od dawna nurtowało mnie następujące pytanie: czy znak ten znajdował się od początku na zamku, czy też wtórnie został tu przeniesiony z pobliskiej granicy? Cystersi zakupili bowiem zamek wraz z przynależnymi do niego wioskami, a jak nas informuje Abrosius Rose na wklejce na przedostatniej stronie okładki swojej książki "Kloster Grüssau"1, w bezpośrednim sąsiedztwie zamku zakonnicy ci posiadali wioski Wiesau i Klein Waltersdorf. Być może kamień umieszczony był na granicy tych miejscowości? Jednak jak na razie szukam mapy ukazującej dokładny przebieg granic tych wiosek.

Ponieważ wraz z bolkowskim zamkiem cystersi weszli w posiadanie również jeszcze kilku innych wiosek to rodzi się pytanie, czy kiedykolwiek na ich granicach ustawiono krzeszowskie znaki graniczne? W literaturze brak jest jakichkolwiek wzmianek na ten temat, jednak postanowiłem wątek ten zweryfikować na miejscu. Wybrałem się pewnej niedzieli, a dokładnie 9 czerwca 2019 roku, na wyprawę "rozpoznawczą". Za swój cel wybrałem wioskę Sady Górne, zaś samą wędrówkę rozpocząłem tuż przy osadzie Figlów. Następnie poszukiwania kontynuowałem wzdłuż granicy wiosek Nagórnik - Sady Górne, Gostków - Sady Górne oraz Nowe Bogaczowice - Sady Górne, skąd też wróciłem do punktu wyjścia. Ślad mojej wędrówki przedstawia poniższa wizualizacja. Wioski Nagórnik, Gostków i Nowe Bogaczowice, w odróżnieniu od Sadów Górnych, znajdowały się niegdyś w dobrach cysterskich, tak więc moja trasa wiodła wzdłuż dawnej granicy posiadłości krzeszowskich zakonników. Nagórnik i Gostków wchodziły w skład dóbr zamku bolkowskiego i były własnością zakonu od początku XVIII wieku, natomiast Nowe Bogaczowice klasztor ten posiadał już od XIV wieku[2]s.333.


Po przejściu kilku kilometrów natrafiłem w lesie na pierwszy z cysterskich kamieni granicznych, jego lokalizację na powyższej mapie wskazuje prawa strzałka koloru czerwonego. Słupek znajdował się na dzisiejszej granicy miejscowości Nagórnik i Sady Górne. Z ziemi wystawał jedynie mały fragment, jednak jego półkoliste zakończenie i nieśmiało wyzierające spod mchu lietry jednoznacznie wskazywały, że jest to dawny kamień graniczny. Po odsłonięciu ziemi dostrzegalne stały się napisy: od strony Nagórnika "I.A.G. 1731", natomiast od strony Sadów Górnych "A.E.R. F.V.E. 1731". Stan zachowania liter jest dość słaby, niektóre z nich są całkowicie nieczytelne - jednakże ich treść jest niewątpliwie taka sama jak na następnym ze znalezionych kamieni.


Po pokonaniu kolejnych 400 metrów odnalazłem kolejny kamień graniczny. Z ziemi wystawał jedynie jego zaokrąglony, porośnięty mchem wierzchołek. Ponownie przystąpiłem do odkopania znaku granicznego i dostrzegalne stały się wykute na nim napisy: od strony Nagórnika "I.A.G. 1731", natomiast od strony Sadów Górnych "A.E.R. F.V.E. 1731". Stan zachowania liter jest o wiele lepszy niż na uprzednio odnalezionym kamieniu.


Co oznaczają napisy na odnalezionych kamieniach? Nagórnik był od początku XVIII wieku własnością krzeszowskich cystersów, tak więc litery "I.A.G." niewątpliwie są skrótem od "Innocentius Abbas Grissoviensis", gdyż to właśnie Innocenty Fritsch był tutejszym opatem w latach 1727-1734[1]s.301. Natomiast litery "A.E.R. F.V.E." zapewne odnoszą się do właściciela (współwłaścicieli?) Sadów Górnych. Kiedy w 1785 roku powstawała na terenie tej wioski kolonia Figlów, to jej właścicielem był "posiadacz majątku w Sadach Grn. von Reibniz"[2]s.179. Z kolei w 1742 roku właścicielką dworu w Sadach Górnych była "pani A.F. von Reibnitz"[2]s.397, a "w 1765 roku wartość majątku von Reibnitza szacowano na 25.327 tal."[2]s.397.



Wróć


Literatura:

  1. Rose Ambrosius, Kloster Grüssau, Konrad Theiss Verlag, Stuttgart und Aalen 1974
  2. Staffa Marek (red.), Słownik Geografii turystycznej Sudetów, tom 10, Wydawnictwo I-BiS, Wrocław 2005